Xa quê nhớ một tiếng đàn

TTXuân: Cũng là người hoạt động trong lĩnh vực âm nhạc dân tộc, khi có được những cơ hội tiếp xúc và giới thiệu về âm nhạc dân tộc VN tại một số quốc gia, nghệ sĩ đàn tranh Nguyễn Thị Hải Phượng đă thật sự cảm phục sự cố gắng không mệt mỏi của những người đam mê và sống cùng âm nhạc dân tộc VN ở hải ngoại. Ghi chép của chị gửi cho Tuổi Trẻ cũng là cách bày tỏ một sự đồng cảm của những người mang nặng một t́nh yêu...

Từ trái sang: Hoa Xuân, Hiền Trang, Mai Thảo - sinh viên khoa âm nhạc dân tộc Nhạc viện TP.HCM - Ảnh: Nguyễn Á

Yêu mến là một việc, sống hết ḿnh với niềm đam mê của ḿnh th́ không phải điều đơn giản, nhất là đối với những người sống xa quê hương. Những nhóm nhạc dân tộc tại hải ngoại phần lớn là do sự tự nguyện sinh hoạt của mọi người, mọi tầng lớp khác nhau nhưng có chung niềm yêu thích, mong muốn ǵn giữ nét độc đáo của văn hóa VN và truyền ngọn lửa yêu thương đó đến nhiều người.

Những chương tŕnh biểu diễn lớn tại Mỹ, Pháp… do các ban nhạc dân tộc thực hiện thật sự là những chương tŕnh có chất lượng, là những dấu son đẹp đẽ mà cộng đồng người Việt tại hải ngoại ghi dấu ở đất nước sở tại.

1. Câu chuyện một cái tên: Hướng Việt

Việt Hải là một trong những người đam mê âm nhạc dân tộc VN. Bên cạnh công việc đang là bác sĩ thực tập về đông y của Bệnh viện Bastyr University Clinic, anh c̣n là trưởng đoàn văn nghệ dân tộc Hướng Việt tại TP Everett - Seattle, tiểu bang Washington... Lư giải về cái tên Hướng Việt, Việt Hải cười vui cho biết:

Đầu tiên các bạn trong nhóm đều nhất trí chọn cái tên Hương Việt. Cái tên đó vừa xác định đường đi của nhóm là mang tâm hồn và hương sắc của VN thông qua những làn điệu dân ca, những nhạc khí dân tộc, vừa mang ư nghĩa giữ măi hương sắc VN trong ḷng những người con xa quê.

Nhưng rồi t́nh cờ một lần vào siêu thị, bỗng thấy những chai nước mắm ghi nhăn Hương Việt bày đầy trên kệ hàng, Hải bỗng giật ḿnh. Thôi chết, mai mốt ban ḿnh đi diễn mà giới thiệu Hương Việt người nghe lại liên tưởng đến nước mắm th́... Thế là cả nhóm họp lại, thêm vào một dấu sắc và tên Hướng Việt ra đời.

Đúng như cái tên mới, đoàn ca nhạc dân tộc Hướng Việt với những hoạt động hướng về nguồn cội đă tích cực tham gia các hoạt động giao lưu văn hóa và giới thiệu những chương tŕnh mang đậm bản sắc VN. Bên cạnh những hoạt động biểu diễn, đoàn c̣n mở những lớp học đàn tranh, bầu, nguyệt, t́ bà, tam thập lục, hát dân ca và múa dân tộc.

Đến thăm nhà của trưởng nhóm cứ ngỡ đi lạc vào kho phục trang của một đoàn nghệ thuật nào đó. Căn nhà đầy phục trang cho các tiết mục nhóm từng biểu diễn và các loại nhạc khí dân tộc VN.

Đặc biệt, các bạn thành viên, hầu hết là học sinh sinh viên ở các trường đại học, đă tự đóng góp quỹ chung, tự thuê hội trường, lên chương tŕnh và bán vé cho những buổi biểu diễn lớn mỗi năm một lần. Những hoạt động tích cực này góp phần không nhỏ vào việc mang âm nhạc dân tộc đến khán giả trẻ.

2. Lạc Hồng: độc đáo dàn nhạc khí VN

Đoàn ca nhạc Lạc Hồng

Có lẽ đối với cộng đồng người Việt ở nước ngoài, nhất là ở Mỹ, đoàn ca nhạc dân tộc Lạc Hồng - California không c̣n là cái tên xa lạ.

Với sự dẫn dắt của GS Nguyễn Châu, cựu giảng viên Trường quốc gia Âm nhạc (nay là Nhạc viện TP.HCM), cùng sự cộng tác của nhạc sĩ Đỗ Mạnh Chu, nhạc sĩ Chính Mung và vũ sư Lưu Hồng... Lạc Hồng đă trở thành đoàn ca nhạc có nhiều tiếng vang lớn, ra mắt nhiều chương tŕnh có chất lượng nghệ thuật.

Trong những dịp gặp gỡ GS Nguyễn Châu vẫn thổ lộ ông mong muốn được góp phần gieo những hạt giống văn hóa dân tộc nói chung thông qua âm nhạc để nuôi dưỡng tâm hồn và t́nh cảm của người Việt ở hải ngoại, nhất là đối với những đứa trẻ được sinh ra và nuôi dạy tại đây.

Đối với chúng tôi, ban nhạc dân tộc mới là nét độc đáo của đoàn ca nhạc Lạc Hồng. Bởi không như bộ môn hát hay múa… để có được một ban nhạc với đầy đủ nhạc khí dân tộc như: tranh, sáo, bầu, t́ bà, nguyệt, nhị, trống, phách… là cả một quá tŕnh đào tạo và tập luyện miệt mài.

Có nh́n thấy những người trẻ miệt mài kéo từng tiếng đàn nhị, gảy từng tiếng đàn tranh… mới thấy tấm ḷng của những người thầy đă d́u dắt. Có cảm thấy sự háo hức của rất nhiều em từng học các nhạc khí phương Tây giờ lại hănh diện khi cầm các nhạc khí VN mới thấy yêu quư sức sống mănh liệt của âm nhạc dân tộc trong tận sâu thẳm tâm hồn của mỗi người…

Nhận xét về sự thành công của các ban nhạc dân tộc tại hải ngoại, GS.TS Trần Văn Khê đă nói: Nhu cầu mong muốn con cái biết đến văn hóa dân tộc là có thật và xuất phát từ sự yêu thương nguồn cội của các bậc cha mẹ sinh sống tại nước ngoài. Họ mong muốn con cái hiểu được văn hóa của tổ tiên và ư thức được ḿnh là người VN dù sống ở bất cứ nơi đâu. Điều đó chính là động lực để các chương tŕnh về VN ngày càng phát triển và các hội đoàn ngày càng có nhiều hoạt động phong phú, đa dạng hơn.

GS cũng bày tỏ mong muốn các ban nhạc không nên bằng ḷng với những cái ḿnh đă có mà nên có hướng phát triển để ngày càng trở nên hay hơn và đi vào chiều sâu hơn.

Việc phát triển âm nhạc dân tộc VN ra nước ngoài càng cần thiết trong thời đại ngày nay, khi con người ngày càng mong muốn t́m về và ǵn giữ bản sắc văn hóa của dân tộc ḿnh, để luôn biết ḿnh là ai.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3. Nam Giao: yêu quê hương qua những tiếng đàn

Giữa cái lạnh của mùa đông nước Bỉ, có những người thắp lên ngọn lửa làm ấm ḷng người xa xứ bằng những giai điệu quê hương.

Cô Ngọc Lam, mẹ một thành viên nhí trong nhóm Nam Giao, tâm sự: “Chúng tôi mong muốn con ḿnh biết đến tổ tiên, nguồn cội và hiểu được nền văn hóa của cha ông. Chúng tôi đă cho con theo học cô Đoan Vinh và tham gia nhóm Nam Giao tại Bỉ. Rất mừng khi thấy cháu ngày càng gắn bó với cây đàn tranh và bắt đầu yêu quê hương qua tiếng đàn, tiếng hát”.

Nhóm Nam Giao hiện nay có mười thành viên thường xuyên tập luyện trong ban đàn tranh, ngoài ra c̣n có các em nhỏ trong đội múa, đội ca. Các thành viên thường xuyên tập luyện và góp mặt trong những chương tŕnh giao lưu, giới thiệu văn hóa VN tại các trường học và là ṇng cốt trong các chương tŕnh lễ hội văn hóa VN trên đất Bỉ.

4. Phượng Ca: một chỗ đứng trong cộng đồng Việt - Pháp

Chúng tôi đến thăm nhóm Phượng Ca (Pháp) khi cô Phương Oanh - trưởng nhóm - đang chuẩn bị cho một chương tŕnh biểu diễn.

Với nhạc khí chính là cây đàn tranh bên cạnh những nhạc khí dân tộc khác, cô Phương Oanh cùng các cộng sự của ḿnh đă mở nhiều lớp dạy tại các nhạc viện cũng như tổ chức nhiều chương tŕnh biểu diễn tại Pháp và các nước châu Âu.

Nh́n vào lịch dạy học hằng tuần của Phượng Ca chúng tôi cảm nhận được những đóng góp tích cực trong việc mang âm nhạc dân tộc đến với cộng đồng người Việt và Pháp tại Paris:

- Nhạc viện Antony học ngày thứ ba bắt đầu từ 15g.

- Nhạc viện Sevran học ngày thứ sáu bắt đầu từ 15g.

- Paris 13 học ngày thứ tư và thứ bảy.

- Giáo xứ Việt Nam Paris 17 học chiều thứ bảy lúc 19g với cô Mỹ Ly.

- Trung tâm Vincent VIGNERON, Taverny học chiều thứ hai và thứ năm lúc 16g30.

- Lognes học chiều chủ nhật với cô Ngọc Dung.

- Octaves - Orsay học chiều thứ bảy với cô Nguyệt Ánh.

Với sự tận tâm của các giáo viên, các thành viên ban Phượng Ca, âm nhạc VN ngày càng tạo được chỗ đứng mạnh mẽ trong cộng đồng Việt - Pháp.

5. Midori Thúy trót yêu cây đàn bầu

Cô Midori Thúy (thứ hai từ phải qua) và lớp học đàn bầu tại Nhật Bản

Các chương tŕnh giao lưu văn hóa VN thường xuyên được tổ chức tại Nhật Bản. Cộng đồng người Việt ở đây không đông như những nước khác nên chưa có những tổ chức, hội đoàn dạy âm nhạc VN. Thế nhưng, những người Nhật yêu văn hóa VN vẫn có thể t́m học đàn ở cô giáo Midori Thúy, một người trót yêu cây đàn bầu VN và muốn truyền t́nh yêu đó cho những ai cùng chung sở thích. Cô Shino Midori, tên VN là Thúy, vốn là cô giáo dạy tiếng Nhật nhiều năm tại Trường đại học Khoa học xă hội và nhân văn TP.HCM. Những ngày ở VN, song song với việc dạy học cô c̣n đi học thêm đàn bầu tại CLB Tiếng Hát Quê Hương - Cung văn hóa Lao động TP.HCM và đă viết một quyển sách nhỏ t́m hiểu đàn bầu. Sau khi về nước, cô được mời đi biểu diễn đàn bầu ở nhiều nơi. Ngày càng có nhiều người t́m đến cô học đàn bầu, mỗi tuần cô dành khoảng năm buổi để dạy đàn bầu.

Cô tâm sự: nhiều người rất thích học đàn bầu nhưng không có điều kiện sang VN để học, v́ vậy cô mong muốn ḿnh sẽ là người giúp đỡ những bước đầu tiên để mọi người có thể tiếp cận và yêu thích cây đàn bầu độc đáo của VN hơn. Cô cũng khoe rằng trong số những người học đàn bầu với cô có cả người VN nữa.

Ngoài những ban nhạc kể trên, c̣n rất nhiều nghệ sĩ hoặc ban nhạc vẫn âm thầm đóng góp công sức cho việc phổ biến âm nhạc dân tộc. Như GS.TS Trần Quang Hải cùng vợ là ca sĩ Bạch Yến (Pháp), GS.TS Nguyễn Thuyết Phong (Mỹ), ban nhạc Tiếng Tơ Đồng của nghệ sĩ Hồ Thụy Trang (Pháp), ban Tiếng Vọng Quê Hương của GS Ngọc Dung (San José, Mỹ), GS Lê Thị Kim tại Canada, GS Tuấn Hùng và GS Kim Hiền ở Úc, ban đàn tranh Hương Xưa tại Houston, Texas...

Nhóm Mặt Trời Mới

Nhạc dân tộc quảng bá văn hóa Việt

Tuy chỉ chiếm vị trí khiêm tốn trong thị trường âm nhạc VN nhưng xem ra nhạc dân tộc lại có đời sống khá đều đặn, ổn định và trường kỳ hơn cả nhạc nhẹ. Tại TP.HCM có khoảng mười nhóm nhạc dân tộc đang hoạt động hằng tuần, thậm chí hằng ngày tại các nhà hàng, khách sạn, tụ điểm ca nhạc và câu lạc bộ nhạc dân tộc như: Đoàn ca múa nhạc Bông Sen, CLB Tiếng Hát Quê Hương, Phù Sa, Âu Cơ, Trúc Mai, Hương Sen, Trúc Vàng, Phù Đổng... Ngoài những nhóm chơi theo phong cách âm nhạc dân tộc thuần túy kể trên, TP.HCM c̣n có hai nhóm chơi nhạc cụ dân tộc trên nền nhạc nhẹ cùng phong cách tŕnh diễn nhiều “tung tẩy” rất được bạn yêu nhạc gần xa yêu mến là Mặt Trời Mới và Mặt Trời Đỏ.

Tại Hà Nội, số lượng nghệ sĩ nhạc dân tộc tuy đông đảo hơn nhưng “đầu ra” cho các nhóm lại ít hơn v́ các hoạt động nghệ thuật và dịch vụ ở miền Bắc không dày đặc như miền Nam. V́ vậy, ngoài các đơn vị nhà nước như: Đoàn ca múa nhạc nhẹ trung ương, Đoàn ca múa nhạc dân tộc trung ương, Đoàn ca múa nhạc Hà Nội th́ chỉ có khoảng bốn, năm nhóm nhạc dân tộc được nhiều người biết đến như nhóm gia đ́nh Đồng Minh - Mai Lai, Bá Phổ - Mai Liên, nhóm bè bạn Hoa Tràng An hoặc Cỏ Lạ (kết hợp dân tộc - hiện đại)... Tuy hơi lặng lẽ so với đời sống náo nhiệt xung quanh nhưng có thể coi các nghệ sĩ nhạc dân tộc là một trong những nhân vật hoạt động hiệu quả nhất trong việc quảng bá văn hóa VN ra thế giới và ǵn giữ được vẻ đẹp riêng qua những “tuyệt kỹ” đàn ca mà họ luyện thành.

Q.N.

HẢI PHƯỢNG (Tuoitre Online)

RETURN TO MUSIC NEWS PAGE