GS. Trần Văn Khê bàn về “Xuân trong Nhạc”

Là một bạn yêu nhạc, hẳn bạn đã từng nghe đâu đó khái niệm “nhạc xuân” – những tác phẩm viết về mùa xuân, tác phẩm biểu diễn trong mùa xuân hoặc có liên quan đến mùa xuân… Điểm danh trong kho tư liệu nhạc Việt chúng ta có không ít tác phẩm dạng này. Nhưng, theo ý kiến của giáo sư Trần Văn Khê thì không chỉ trong âm nhạc Việt Nam mà cả nhạc trong nhạc quốc tế, những tác phẩm thực sự có thể gọi tên là nhạc xuân lại chỉ là một con số rất nhỏ, thậm chí có thể nói là không có. Nhân dịp xuân về, mời bạn cùng chúng tôi nghe lời bàn của giáo sư về nhạc xuân và xuân trong nhạc.

Thứ nhất, xin được thưa cùng các bạn rằng âm nhạc thể hiện tình cảm con người nhiều hơn là gắn với khái niệm mùa. Tuy nhiên cũng có những điệu nhạc, những làn điệu dân ca đi liền với mùa xuân.

Mùa xuân là lúc nghỉ ngơi để mọi người có thể gặp gỡ nhau, trò chuyện, tạm quên đi những công việc hàng ngày. Từ đó chúng ta có kiểu hát đối ca nam nữ như trống quân, cò lả, quan họ, hát đúm, hát ghẹo, hát giậm… Những điệu hát này hầu hết đều được hát vào mùa xuân, trong những ngày lễ hội như trong ngày hội Lim. Quan họ, tuy lúc nào cũng có thể hát được, nhưng người ta cũng thường chỉ hát theo xuân thu nhị kỳ - mùa xuân và mùa thu bởi đó là hai mùa mà công việc đồng áng không quá bận rộn, người người có thời gian để hát với nhau. Điều này thực ra vì sự tiện lợi nhiều hơn vì mùa xuân mang đến một cái gì mới mẻ, khiến lòng người bật lên cảm xúc.

Trong âm nhạc tài tử, chúng ta có nhiều hơi. 6 bài Bắc, 3 bài Nam, 4 bài Oán, và 7 bài nhạc Lễ. 3 bài Nam chia thành các hơi Xuân, Ai và Đảo. Hơi xuân trong trong nhạc tài tử để diễn tả tâm trạng thư thái, bình yên, không bận rộn, không buồn mà cũng chẳng vui – trạng thái của một cụ già ngồi uống trà, ngắm hoa hay một người dạo vườn xem hoa nở. Hơi Bắc là hơi vui. Hơi Ai là buồn thảm. Hơi Hạ nghiêm trang. Hơi xuân thanh thản. Tôi cho rằng cách đặt tên xuân của cha ông chúng ta nhằm để diễn tả, hướng đến trạng thái con người trong mùa xuân – dẹp bỏ ưu tư, chỉ nhớ đến cội nguồn, ông bà cha mẹ, thầy cô… Nhớ một cách thanh thản, không phải nhớ để đau buồn hay lo lắng. Như tôi, nhiều lúc ngồi chơi cùng bạn bè, tôi cũng thích rao một hơi xuân để cho lòng nhẹ nhàng, thanh thản.

Trong hát tuồng, hát bội cũng có câu Nam Xuân và Nam Ai. Câu Nam Xuân trong trường hợp này cũng mang ý nghĩa như trên. Mùa nào chúng ta cũng có thể dùng hơi xuân, hát câu nam xuân để biểu đạt sự thư thả chứ không nhất thiết phải hát vào mùa xuân. Một điểm đặc biệt chúng ta cần chú ý đến hơi xuân là câu hát bắt đầu như thế nào thì kết thúc cũng như vậy. Chẳng hạn chữ “xang” bắt đầu là “xang” thì sau khi luyến láy phải trở về “xang” chứ không chuyển sang một âm khác. Đây cũng chính là điểm thể hiện sự thư thái, nhẹ nhàng. Còn “xang” buồn sẽ có thể là “xang… hò xề liu xàng xề xáng…”.

Khi tôi dạy tại Bắc Kinh, có sinh viên hỏi tôi tại sao xang rồi quay lại là tốt mà xang đi luôn là buồn. Tôi đã trả lời rằng xang là khởi điểm. Trở lại được khởi điểm là toàn vẹn. Không trở về được là điều đáng buồn. Cũng như một người ra khỏi nhà, đi chơi, rồi quay về nhà thì mọi chuyện đều thư thả. Còn đi chơi, về nhà mà nhà cháy mất rồi chẳng hạn thì không còn gì nhẹ nhàng nữa. Đó không phải là hơi xuân. Hơi xuân ở đây chính là an nhiên tự tại.

Đề tài mùa xuân trong âm nhạc thực ra không nhiều. Từ dân ca cho đến thính phòng, đề tài xuất hiện nhiều nhất là tình thương của đôi lứa, đất nước, con người, thiên nhiên. Chúng ta chỉ có thể thấy hơi xuân trong các điệu hát, trong nhạc tài tử. Ngay cả trong hát chèo cũng không có hơi xuân. Nhiều người cho rằng ta có nhạc xuân dựa trên số lượng ca khúc viết về mùa xuân. Nhưng tôi cho đó chỉ là vì lời ca được gắn với mùa xuân chứ không phải nhạc. Âm nhạc Việt Nam thường dùng để diễn tả tình cảm con người chứ không thuần diễn tả sự vật bên ngoài. Trong điệu nhạc, chúng ta chỉ tìm thấy cái vui, buồn, nhớ thương, nghiêm trang, thờ cúng… chứ không thấy mùa xuân. Đi lễ xuân đầu năm là tâm trạng của người đi lễ, những lời cầu nguyện. Rộn ràng vui trong ngày Tết cũng là tâm trạng. Còn nhạc? Nếu ta thay lời khác thì nhạc đó có còn là nhạc xuân đâu.

Ta không có nhạc xuân hay nói đúng hơn là rất ít, còn Trung Quốc thì có. Chẳng hạn như bài Dương xuân bạch tuyết hay Xuân giang hoa nguyệt dạ (Dạo xuân, ngắm hoa trên sông vào đêm trăng) của đàn tỳ bà. Âm nhạc hàn lâm châu Âu là những khái niệm trừu tượng, nhưng hầu hết cũng chỉ để thể hiện tình cảm. Các nhà soạn nhạc chỉ viết các nốt, các cung, nhịp, cho nhạc cụ nào… chứ không có chuyện là đoạn, câu, bản nhạc nào đó được viết cho mùa xuân, mùa hè cụ thể. Chẳng hạn như bản giao hưởng số 3 (Eroica) của Beethoven viết tặng cho Napoleon Bonaparte. Ông viết với một tâm trạng ngưỡng vọng. Nhưng khi Napoleon đã lên làm vua thì Beethoven lại không muốn tặng nữa vì ông tặng bản nhạc là tặng cho một người anh hùng đã góp sức vào cuộc cách mạng Pháp chứ không tặng cho một hoàng đế.

Trở lại với mảng ca khúc có liên quan đến mùa xuân trong nhạc nhẹ thì ít nhiều chúng ta cũng có nhạc xuân, nhưng vẫn là những ca khúc thể hiện tình cảm. Mùa xuân, trong cảnh đổi mới của đất trời, người ta thường dễ mở lòng để cảm nhận mình, cảm nhận người hơn nên cũng dễ dàng viết ra những tác phẩm theo tâm trạng đó.

Âm nhạc, văn học, hội họa và nhiều bộ môn nghệ thuật khác là để thể hiện suy nghĩ, cảm xúc nội tại của mỗi người và khơi gợi suy nghĩ, cảm xúc nơi người khác. Còn mùa xuân hay mùa thu chỉ là những cái cớ để chúng ta sáng tác mà thôi. Trọng tâm vẫn là tình cảm. Còn nếu nói nhạc xuân là phải vui thì không đúng vì mùa hè cũng sẽ có người vui vì được nghỉ, được vui chơi hay mùa Đông có nhiều lễ hội, cũng vui. Nói tóm lại, mùa xuân hay mùa thu có tần suất xuất hiện nhiều hơn trong âm nhạc bởi nó là môi trường, là bối cảnh để người ta thể hiện cảm xúc hơn là một đề tài sáng tác.

LÊ HOÀNG ghi (theo Giaidieuxanh)

Nơi chốn nhớ về …

Chiếc bàn nhỏ kê sau phía Nhạc viện TP.HCM. Tôi và Hải Phượng ngồi bên nhau nhâm nhi từng muỗng yaourt. Đã vào giờ tan sở nhưng con đường Nguyễn Du trước mặt vẫn chỉ lác đác vài chiến xe xuôi ngược. Phượng nhỏ nhẹ kể những chuyện về mẹ, thầy cô, và bè bạn. Với chị, đó là nguồn cội, là nơi ấm áp nhất mỗi khi nhớ về.

Nguyễn Thị Hải Phượng làm quen với tiếng đàn từ rất sớm, ngay khi còn trong bụng mẹ, và 5 tuổi đã học đàn trở thành nghệ sĩ đàn tranh nổi tiếng, đi biểu diễn nhiều nơi, nhận nhiều giải thưởng lớn và bây giờ lại tiếp tục kế nghiệp mẹ đứng trên bục giảng. Vậy mà … “Nếu không có mẹ, chắc tôi đã không là Hải Phượng của ngày hôm nay” - Chị kể - Dù rất thích nghe mẹ đàn và đêm nào tiếng đàn của mẹ cũng theo tôi vào giấc ngủ như những câu chuyện cổ tích nhưng khi bị kèm học đàn từ rất sớm với kỷ luật, giờ giấc thật khắt khe, tôi rất sợ và … ngán học. Trong lúc bạn bè được chạy nhảy, tôi lại phải ngồi hàng giờ bên cây đàn mà chỉ rời sớm hơn vài phút cũng bị mẹ cho “roi vào đít”. Lúc đó, cứ nghĩ mẹ không thương. Rồi tự lúc nào, tôi cũng bị tiếng đàn mê hoặc. Mẹ đã cho tôi cảm nhận sự kỳ diệu của từng giai điệu và tôi lớn dần lên, con đường âm nhạc gắn liền với hình ảnh của mẹ. Song, ngoài hình ảnh của một cô giáo nghiêm khắc mà tận tụy, chỉ dạy cho tôi từng ly từng tí, mẹ còn là một bà tiên hiền dịu, luôn mang đến cho tôi sự ấm áp, chở che. Còn nhờ khi tôi và em gái Hải Yến học thêm dương cầm, thời đó dương cầm rất đắt, gần bằng tiền mua cả căn nhà nên ngay cả ở trường, học sinh chuyên piano cũng không có nổi một cây đàn để tập, và mà ba mẹ đã dành dụm, dè xẻn từng khoản chi tiêu để mua cho chị em tôi một cây đàn”.

“Có lần, lúc tôi còn bé lắm, mẹ cõng đi nhổ răng. Từ nhà đến chỗ nhổ răng rất xa, trời lại mưa tầm tã, đường ngập nước, ngồi trên lưng mẹ đếm từng bước đi bì bõm, tôi thương mẹ và ước cho con đường ngắn lại. Rồi những lần bị ốm vào bệnh viện, mẹ lúc nào cũng bên tôi vỗ về từng giấc ngủ. Nhiều người nghĩ mẹ là nghệ sĩ nên sống bay bổng, lãng mạn lắm nhưng điều đó chỉ thể hiện khi mẹ ngồi trước cây đàn, còn trong cuộc sống, mẹ là người rất nghiêm khắc, cứng rắn và đầy nghị lực. Lần ba tôi bị bệnh nặng vào bệnh viện, sắp mất, đúng lúc mẹ phải đi Hàn quốc tham dự chương trình biểu diễn đàn tranh các nước Châu Á, chương trình tập hợp toàn những giáo sư giỏi đàn tranh của Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản, Đài Loan … mẹ quyết định không đi nhưng ba tôi cầm tay mẹ động viên: “Chuyến đi này quan trọng không chỉ với em mà còn cả với nền âm nhạc dân tộc nước nhà. Anh sẽ cố chờ em về”. Ngày lên đường mẹ khóc sướt mướt, tôi biết phải khó khăn, bản lĩnh lắm và phải là người có tấm lòng với âm nhạc dân tộc, mẹ mới vượt qua được nỗi buồn xa ba lúc ốm đau. Ngày mẹ biểu diễn thành công cũng là ngày ba mất. Ba không thể chờ mẹ về. Đó là nỗi ân hận lớn nhất trong cuộc đời mẹ. Nhưng cũng nhờ chuyến đi đó mà sau này mới có các chương trình đàn tranh Hàn Quốc - Việt Nam biểu diễn tại Việt Nam”.

Hải Phượng đưa tôi xem tấm ảnh gia đình chụp ngày Tết, cách đây 10 năm ,cả nhà ai cũng cười thật tươi. Hai chị em Hải Phượng, Hải Yến đứa ngả đầu vào lòng mẹ, đứa tựa vào vai cha, đầm ấm và hạnh phúc.

“Ba tôi là giáo sư dạy triết học nhưng lại mang tâm hồn thơ. Năm nào, sau phút đón giao thừa, ba cũng tặng mẹ và chị em tôi những bài thơ mới. Tôi bị ảnh hưởng lối tư duy lô-gic và cũng thích làm thơ như ba. Ba mẹ tôi luôn dạy dỗ con giữ gìn nền nếp gia đình. Khi tôi lấy chồng, mẹ vẫn chờ vợ chồng tôi trong bữa ăn. Mẹ nấu cho tôi những món tôi thích, hỏi tôi ăn có ngon không, nâng niu con gái tôi như mẹ đã từng chăm sóc tôi thuở còn thơ bé. Những tình cảm ấy với một người ở trong gia đình thì bình thường và không cảm nhận được hết ý nghĩa nhưng với người hay đi diễn xa nhà như tôi thì đó là những gì thiêng liêng không thể đánh đổi, là nơi tôi đi đâu cũng nhớ và đó cũng là lý do khiến tôi quyết định ở lại Việt Nam để mãi được bên mẹ”.

“Đến nghe thầy Trần Văn Khê và mình đàn nghen” - Hải Phượng rủ tôi. Có lẽ, trong số rất đông học sinh, Hải Phượng là cô học trò được giáo sư Trần Văn Khê quý nhất, không chỉ vì Hải Phượng ăn ý với thầy trong ngẫu hứng ứng tấu, ứng tác, có thể diễn thành công ý của thầy mà còn là một cô học trò sáng dạ, say mê nhạc dân tộc. “Cả nhà tôi, trừ bà ngoại, ba mẹ đến chị em tôi đều gọi giáo sư Trần Văn Khê bằng thầy. Thầy dạy mẹ và tôi rất nhiều kiến thức âm nhạc. Tuy không dạy tôi ngón đàn nhưng thầy cho tôi cái nhìn mở ra thế giới, dạy tôi bản này đánh thế này, bản này đánh thế kia, làn hơi nào rung non … Nhờ kiến thức, sự chỉ dẫn của thầy mà tôi tiến bộ rất nhanh. Mỗi lần thầy về nước, chúng tôi thường đàn cho thầy nghe, báo cáo với thầy năm nay chúng con đã học được gì để nghe thầy nhận xét. Thầy cùng đánh trống, cùng đàn với chúng tôi. Khi thầy về ở hẳn Việt Nam, vài ba ngày, hai thầy trò lại chơi đàn với nhau, tuy cách nhau đúng bốn con giáp nhưng khi vào đàn sự ăn ý hòa quyện giữa các giai điệu, biến tấu giữa hai thế hệ dường như không còn sự phân biệt tuổi tác. Không chỉ là người thầy trong nghề nghiệp, thầy còn là chỗ dựa tinh thần tin cậy. Có những chuyện thật khó nói với mẹ nhưng lại rất dễ bộc bạch với thầy nên làm gì tôi cũng hỏi ý kiến thầy, kể cả chuyện lấy chồng”.

Lần đầu tiên (theo giới thiệu của giáo sư Trần Văn Khê), Hải Phượng được mời đi biểu diễn ở Mandapa - một trung tâm âm nhạc lớn tại Paris (Pháp). Hơn 20 ngày biểu diễn, hai thầy trò thu được một đĩa CD và sau đó đĩa CD này được Hiệp hội phê bình âm nhạc của Đức đánh giá là một trong những đĩa hay nhất trong năm, báo Le Monde của Pháp cũng đánh giá đây là cuốn băng hay và được dán chữ CHOC – ký hiệu dành cho những đĩa nhạc gây ấn tượng nhất. Lúc đó, Phượng mừng đến khóc và thầy cũng hãnh diện vì đã giới thiệu được một học trò ra biểu diễn ở nước ngoài được khán giả thích thú. Mặc dù phải xa mẹ, xa gia đình đi biểu diễn ở nước ngoài nhưng Hải Phượng luôn cảm thấy ấm áp mỗi khi có thầy. “Năm đầu tiên ăn Tết ở Pháp, đêm giao thừa nghe mọi người tíu tít chúc mừng qua điện thoại, tôi nhớ nhà rơi nước mắt. Thầy lẳng lặng lấy đàn, hai thầy trò cùng ứng tác, tiếng đàn réo rắt đã đưa cả haio tâm hồn xa xứ trở về với quê nhà – nơi mà đi đâu tôi cũng nhớ về”.

Có một cây me già, già lắm nằm góc khuôn viên Nhạc viện TP.HCM nay không còn nữa nhưng tình bạn của Hải Phượng và cô bạn thuở còn i tờ với tên gọi thật dễ thương - Lại Thủy thì vẫn còn. Cây me già là dấu tích của đôi bạn tinh nghịch vẫn đu qua cửa sổ hái trộm me. Cùng vào trường nhạc năm 7 tuổi, cùng học chung văn hóa, cùng ngồi chung bàn, cùng thích quậy phá, cùng ăn chung một gói xôi buổi sáng và cùng dắt tay tung tăng mỗi chiều về nhà, tất cả những cái “cùng” ấy vẫn chưa đủ gắn bó tình bạn nếu cả hai không cùng tâm hồn trong trẻo, không so đo, toan tính của người nghệ sĩ, cho mà không đòi hỏi nhận lại bao giờ. Đôi bạn lớn lên, tình bạn trưởng thành. Hải Phượng thành nghệ sĩ đàn tranh nổi tiếng, rồi làm cô giáo tại Nhạc viện; Lại Thúy cũng dạy tại trường, Khoa Lý luận, sáng tác, chỉ huy. Họ vẫn rúc rích tâm tình mọi chuyện, vẫn xoa xuýt trước những gánh hàng rong, vẫn cặp kè quán xá và la cà mua sắm. Ngày Thúy tốt nghiệp Thạc sĩ, Phượng là người trao bó hoa đầu tiên, nhảy cẫng lên trước thành công của bạn. Đến lượt Phượng thi thạc sĩ, Thúy lại là thầy hướng dẫn cho Phượng từng bài lý luận, góp ý từng chút, bao nhiêu ngày Phượng học thi thì bấy nhiêu ngày Thúy cũng thao thức, cùng học: “Mi phải làm thế này, mi làm rứa là sai rồi” - giọng nói của Thúy đã trở thành thân thiết đến một ngày không nghe là nhớ, đến một ngày đi xa, Phượng vẫn luôn phải nhớ về …

Kim Yến- báo Doanh Nhân cuối tuần

(Nhấn chuột vào hình để đọc bài báo)

   Mừng Ngày Nhà Giáo VN.

Hoà cùng không khí tưng bừng trong cả nước mừng ngày Nhà Giáo VN – 20 tháng 11, CLB. Tiếng Hát Quê Hương – Cung Văn Hoá Lao Động TP. đã tổ chức chương trình Ca Múa Nhạc Dân Tộc với chủ đề Nhớ Ơn Thầy Cô, diễn ra tại Cung Văn Hoá Lao Động vào hồi 9g sáng chủ nhật 19-11-2006 vừa qua.

Chương trình được mở đầu bằng màn múa Huế Đẹp Huế Thơ do nhóm múa Hoa Bách Hợp biểu diễn, với hình ảnh của các nữ sinh Huế, thướt tha trong tà áo tím , tượng trưng cho vẻ đẹp dịu dàng đằm thắm của những nữ sinh đất Thần Kinh. Tiếp theo đó Ông Trần Quốc Huấn –Phó Giám Đốc Cung VHLĐ.TP. đã lên tặng hoa cho Nhà Giáo Ưu Tú Phạm Thuý Hoan, Chủ nhiệm CLB.THQH.

Màn được kéo ra trong tiếng nhạc rộn rã của ban nhạc THQH trong bài Bông Hồng Tặng Cô (Trần Quang Huy- Cung Vũ). với tiếng đàn tranh, tỳ bà, nguyệt, sáo và bộ gõ. Tố Lan tiếp nối chương trình với bài đơn ca : Duyên Dáng Áo Hoa, và một lần nữa màn được khép lại để rồi sau đó lại kéo ra với sự xuất hiện của ban đồng ca “ ba thế hệ”. Bằng tất cả tấm lòng thương yêu, kính trọng các Thày Cô, ban đồng ca đã làm xúc động khán giả khi cất cao tiếng hát :

“ Khi Thầy viết bảng bụi phấn rơi rơi, có hạt bụi nào rơi trên bục giảng, có hạt bụi nào vương trên tóc Thầy.

Em yêu phút giây này Thầy em tóc như bạc thêm bạc thêm vì bụi phấn, để cho em bài học hay.

Mai sau lớn lên người làm sao có thể nào quên ngày xưa Thầy dạy dỗ khi em tuổi còn thơ” (bài Bụi Phấn . Nhạc Vũ Hoàng. Thơ : Lê Quang Lộc)

Mọi người chưa hết xúc động thì tiếng hát lại cất cao :

“ Mỗi lúc em ra vườn nâng chồi non em hỏi .

Chồi lớn lên từ đâu ? Chồi rằng nhờ ánh sáng.

Ra sông em mới hỏi sông lớn từ đâu về ?

Từ suối nguồn chảy ra - sông trả lời với em.

Cô là người gieo ánh sáng. Cho chồi em xanh tươi.

Cô là người khơi suối nước. Cho sông em lớn trôi.

Cô là người gieo ánh sáng. Cho chồi em xanh tươi.

Cô là người khơi suối nước. Cho sông em lớn trôi”

(bài : Nghĩ Về Cô Giáo Em . Nhạc Hoàng Hiệp. Dựa theo thơ Khánh Chi)

Cô là người gieo ánh sáng…… Vâng, xin kính mời Cô Phạm Thúy Hoan bước ra sân khấu để đón nhận những tình cảm yêu thương mà chúng em dành tặng Cô. Tiếng MC. Minh Đoàn vang lên .Cô PTH. bước ra sân khấu. Giọng nói đầy xúc động, Cô P.Thúy Hoan từ tốn : “Xin cảm ơn tất cả những tình cảm nồng nhiệt nhất mà các em đã dành cho các Thầy Cô THQH. Hôm nay là ngày thật vui, ngày mà chúng ta tôn vinh những Thầy Cô đã dạy dỗ chúng ta nên người, có Thầy Cô còn khoẻ mạnh, cũng có Thầy Cô không còn khoẻ mạnh, hoặc có Thầy Cô không còn trên cõi đời này nữa, nhưng chúng ta vẫn luôn nhớ ơn tất cả các Thầy Cô. Đặc biệt , đối với THQH, thì vị Thầy đã chăm sóc và nuôi dưỡng THQH từ ngày chập chững bước đi cho tới bây giờ, đó là GSTS. Trần Văn Khê. Kính thưa Thầy, nhân Ngày Nhà Giáo VN hôm nay, chúng em xin bày tỏ lòng tri ân của chúng em đối với công lao dạy dỗ của Thầy. Chúng em xin kính chúc Thầy được dồi dào sức khoẻ để tiếp tục dìu dắt chúng em. Xin Thầy vui lòng nhận bó hoa tươi thắm này tượng trưng cho lòng kính yêu của toàn thể THQH chúng em.” .Dứt lời, Cô PTH. bước xuống sân khấu trao tặng bó hoa cho Thầy Trần Văn Khê. Sau đó, Cô trở lại sân khấu và giới thiệu tất cả các giảng viên của THQH với khán giả : Cô Uyên Trâm phụ trách lớp đàn bầu, Cô Kim Liên phụ trách lớp đàn tranh, Thầy Quốc Thái : lớp dân ca, Thầy Tương Nhuệ : lớp sáo trúc, Cô Diệu Hoàng : lớp múa, thày Thái Hoà : lớp dân ca dành cho học viên học đàn…riêng Cô Hải Phượng phụ trách dàn nhạc vắng mặt vì đang diễn tại APEC Hànội., Cô Phượng Khánh : chỉ huy dàn nhạc, vắng mặt vì đang họp mặt với học viên của trường Cô, ngoài ra, còn 1 người mới cộng tác với THQH, nhưng rất nhiệt tình, đó là đạo diễn trẻ :Hoàng Tuấn.

Cô PTH. cũng thông báo cùng mọi người về lớp đàn tranh tại chùa Kim Cương với thành phần phụ giáo là những học viên THQH. đã cùng Cô tới dạy cho 35 Phật Tử của chùa vào mỗi sáng thứ năm và chủ nhật hàng tuần. Cô thay mặt Thày Trụ Trì của chùa Kim Cương (Thầy Thích Thanh Trí) trao tặng những gói quà cho các phụ giáo.

Bây giờ thì một lần nữa nhóm múa Hoa Bách Hợp lại hết sức duyên dáng và sinh động trong trang phục quần áo bà ba màu vàng rực rỡ, dẫn dắt mọi người tới khung cảnh đồng quê trong mùa gặt. Ca sĩ Hạnh Nguyên đã tiếp nối chương trình với ca khúc Cô Nuôi Dạy Trẻ của Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý. Là một cựu học viên lớp đàn tranh của THQH, mặc dầu rất bận rộn với các chương trình ca múa nhạc, Hạnh Nguyên vẫn nhớ trở về mái ấm gia đình Tiếng Hát Quê Hương để được sống chan hoà tình cảm với thầy và bạn.

Bất ngờ lớn lại đến với khán giả khi tấm màn nhung được mở ra, và dàn đàn tranh hơn 30 người xuất hiện. Đây là ban đàn tranh chùa Kim Cương phối hợp với ban đàn tranh THQH trong bài Tam Pháp Nhập Môn, hoà tấu và đệm ca cho hơn 20 học viên THQH và chùa Kim Cương.

Chúng em biết ơn Thầy Cô. Tận tuỵ suốt đời vì trẻ thơ

Nhọc nhằn không quản sớm trưa . Tháng ngày hết lòng dạy dỗ

Quyết tâm giúp em nên người

Thành người tài Thầy Cô vui thay

Thành người hiền Mẹ Cha thơm lây

Nhớ ơn Thầy Cô suốt đời …….

.

Bài hát này là đoạn chuyển sang phần II của chương trình : phần nói chuyện của GSTS. Trần Văn Khê. (Xem tiếp bài viết riêng về câu chuyện GSTrần Văn Khê kể).

Chương trình được kết thúc trong bài Cò Lả với hình ảnh GS.Trần Văn Khê quây quần bên các học viên đàn tranh và ban đồng ca. Chương trình kết thúc vào hồi 11g . Đài truyền hình HTV và Hãng Phim Cầu Vồng thu hình.

Bài viết : Phương Thúy

"Làn Điệu Cội Nguồn" sống mãi... Tôi là một fan trung thành với nhạc truyền thống Việt Nam, đặc biệt là nhạc Tài Tử Nam Bộ. Lần đi Việt Nam vừa rồi tôi tình cờ mua được 1 dĩa nhạc Hoà tấu nhạc cổ truyền miền Nam mang tên "Làn Điệu Cội Nguồn" do Trung Tâm Bến Thành Audio-Video phát hành hạ tuần tháng 8/2006. Chỉ là một thú vui sưu tầm CDs để nghe trong lúc xa quê nhà nhưng tôi không ngờ tôi đã ngẩn ngơ trước những bài bản cổ, những tiếng đàn, tiếng trống "lão luyện" của các nghệ sĩ trong CD này.   "Làn Điệu Cội Nguồn" được thực hiện bởi GSTS Trần Văn Khê, nghệ sĩ Huỳnh Khải, và nghệ sĩ trẻ Hải Phượng. Điều đặc biệt của CD này là trình tấu được những nét đẹp tinh túy của ca nhạc tài tử Nam Bộ Việt nam qua những cây đàn kìm, đàn tranh, đàn cò, đàn guitar phím lõm, trống. Những bài bản cổ như Lưu-Bình-Kim, Ngũ Đối Hoàn Cung, Xuân Tình, Liên Nam (Xuân-Ai-Đảo) ... đã chuyển tải được hương vị rặt Nam Bộ chân chất, dung dị mà không kém phần thi vị với ngón đàn, ngón trống trổ bay bướm, điêu luyện, mang phong cách trẻ trung. Tôi thích nhất là những câu Rao rất đặc trưng của các bài bản Tài Tử Nam Bộ... Theo tôi biết thì câu RAO trong âm nhạc Tài Tử Nam Bộ rất quan trọng; nó chuyển tải những tâm tư, tình cảm của người chơi, dẫn dắt người nghe đi vào không gian vui, buồn của bản nhạc dễ dàng. Chẳng có một bản viết riêng nào cho câu Rao nhưng có một "quy luật bất thành văn" là câu Rao phải cùng một HƠI với bản nhạc. Có thể nói những câu Rao đó là từ "máu thịt" của người nghệ nhân trình diễn - cùng một hơi nhưng mỗi người đều có cách thể hiện riêng của mình cho phù hợp với bạn đàn.   Có lẽ bài mà tôi tâm đắc nhất trong CD này là bài Ứng tác ứng tấu Ngẫu hứng Nam Xuân trình tấu bởi nghệ sĩ trẻ Hải Phượng và những tiếng trống điểm xuyến giòn giã, mộc mạc của GSTS Trần văn Khê... Không hẹn mà gặp, GSTS Trần đầu bạc phơ và nghệ sĩ Hải Phượng đã tìm được "tiếng nói chung" trong âm nhạc -- một duyên nợ hiếm quý... Những đoạn nhạc hơi Xuân khi thì réo rắt, khi thì khoan nhặt, đĩnh đạc đã được tung-hứng khéo léo giữa đàn tranh và tiếng trống làm cho người nghe, mà cụ thể là tôi, rung động lên một niềm tự hào dân tộc - tự hào vì nhạc cổ truyền vẫn còn đó, chẳng mai một đi và cũng tự hào là giờ đây nhạc cổ truyền dân tộc đã có những lớp trẻ kế thừa xứng đáng...   Ngồi nghe đi nghe lại toàn bộ CD và đọc bài báo "Giấc mơ đẹp trên đất Ý" (coi ở đây ) viết về đoàn nhạc cổ truyền Việt Nam do GSTS Trần Văn Khê cố vấn nghệ thuật đã "đem chuông đi đánh xứ người" thành công mà không khỏi mừng cho âm nhạc truyền thống Việt Nam nay vẫn giữ được bản sắc riêng, và được thế giới biết đến. Xin ngả mũ cám ơn GSTS Trần Văn Khê và tất cả các anh chị em nghệ nhân, nghệ sĩ Việt Nam đã đóng góp hết tâm huyết để lưu giữ nền âm nhạc truyền thống của Việt Nam bền mãi với thời gian...   D. A. Tran  Oct. 2006

THQH kỷ niệm 25 năm thành lập

"Vâng, mỗi thành viên CLB THQH là một cánh cò, họ không đài các và nhởn nhơ như bầy thiên nga mà họ kiên trì lao động, chịu thương chịu khó suốt 25 năm qua trên cánh đồng dân ca - dân nhạc bao la. Và, bầy cò sẽ bay vút, thẳng cánh..." (Hà Đình Nguyên - báo Thanh Niên)

Tấm màn đã khép lại mà khán giả vẫn chưa chịu ra về, họ còn nấn ná lại trên khu vực sân khấu để được chụp hình lưu niệm, được đến gần và nắm lấy tay các nghệ sĩ đang vuốt những giọt mồ hôi hạnh phúc... NGƯT Phạm Thúy Hoan, Chủ nhiệm CLB THQH đã rất xúc động và phấn khởi khi Tiếng Hát Quê Hương đã làm được một buổi diễn đậm chất dân tộc, xứng đáng với "thương hiệu THQH" 25 năm qua. (xem hinh tai day)

Những con chim đầu đàn như Hải Phượng, Hải Yến, Khánh Tường... điêu luyện hơn, đằm thắm hơn, da diết hơn qua tiếng đàn, tiếng sáo bên cạnh các em lứa sau như Vũ Chinh, Vũ Chính, Vân Anh, Ngọc Thúy, Ngọc Tú... Cũng là một chương trình diễn nhưng sao chương trình Tiếng Quê Hương lần này, nghệ sĩ nào cũng háo hức, cũng lo lắng, và chau chuốt...để tiết mục của mình hoàn chỉnh, mượt mà hơn... Khác với những chương trình thường lệ, lần này THQH còn có sự góp mặt của NS. Khánh Tường (Việt Nam), Hải Yến (trở về từ Mỹ chỉ để diễn 1 đêm duy nhất với THQH), cô Midori Thúy (đến từ xứ sở mặt trời mọc - Nhật Bản) cùng tất cả các nghệ sĩ đã từng gắn bó lâu dài với THQH. Dĩ nhiên không thể thiếu được "nhân vật quan trọng", người Thầy đỡ đầu cho biết bao nhiêu thế hệ của THQH, GSTS Trần Văn Khê. Mặc dù sức khoẻ không ở thời điểm phong độ nhất nhưng từng cử chỉ, từng nhịp trống của Thầy vẫn giòn dã, vẫn bay bổng, và như Hải Yến nói với GS.: "Tuy Thầy tuổi cao nhưng con vẫn thấy Thầy còn lửa duyên sân khấu lắm!" Khán giả đã không khỏi bật cười trước sự dí dỏm, hồn nhiên của Thầy khi Thầy "dặn" Hải Phượng, Hải Yến ngay trên sân khấu: "Tai Thầy không còn tinh nên nếu 2 con thấy Thầy ngâm hơi lạc giọng thì đưa tay lên nhấp nhấp để Thầy hay nha..."

Ban Hoa Quê Hương đã mở màn chương trình với bài bản cổ Lưu Thủy Trường. Những ngón đàn chân phương, không màu mè của ban đàn tranh như mang đến khán giả yêu âm nhạc dân tộc lời tri ân tha thiết. Sau đó những bài ca, những bài đàn quen thuộc như Lưu Thủy Kim Tiền (nhạc cổ), Lý Ngựa Ô (dân ca), Mùa Hái Quả (Hữu Xuân), Làng Tôi (Chung Quân), Về Quê (Phó Đức Phương), Dạ Cổ Hoài Lang (Cao Văn Lầu)... đã lần lượt vang lên như để gợi nhớ từng chặng đường THQH đã đi qua... Góp phần cho thành công của chương trình còn phải kể đến 2 MC kỳ cựu - ca sĩ Lý Thu Hiền và ca sĩ Quốc Thái. Họ đã kể "câu chuyện cổ tích THQH" bằng lối dẫn chuyện nhẹ nhàng, gần gũi và dí dỏm. Nhóm múa Hoa Bách Hợp cũng bay bổng với "Sợi nhớ sợ thương" điêu luyện và duyên dáng. Những động tác múa uyển chuyển đã khắc trong tâm trí khán giả về hình ảnh những "con cò của THQH" chịu thương, chịu khó suốt 25 năm qua. Tiết mục của lớp Dân ca THQH với hơn 40 chục thành viên trong đồng phục áo dài vàng, cam đã lấy được nhiều tràng pháo tay của khán giả. Những mái đầu xanh xen lẫn những mái đầu lốm đốm bạc, muối tiêu cùng cất tiếng hát bài Trống Cơm một cách say sưa và duyên dáng theo ban nhạc.

Vâng, ngày kỷ niệm 25 năm của THQH đã kết thúc với sân khấu đầy hoa, đầy mồ hôi, nước mắt xúc động nhưng dư âm của nó vẫn đọng lại trong lòng các nghệ sĩ và khán giả hâm mộ. NGƯT Phạm Thúy Hoan và THQH trở lại với những sinh hoạt thường nhật, lại âm thầm "cày cuốc" trên cánh đồng dân ca, dân nhạc Việt Nam... Những cánh cò sẽ lại bay cao, bay xa khắp thế giới và cũng sẽ quay về hội ngộ khi THQH tròn 30, 40 hay 50...

Đăng Minh

ĐỘNG LÒNG NGHE MỘT TIẾNG TƠ

“Cho ta níu nhẹ cung đàn

Dẫu là thỏang khúc cũng vàng tiếng tơ
Tay em kết vạn ý thơ
Gọi đôi cánh nhạn trong mơ bay về…”

Nhìn bức tranh lụa vẽ hình một thiếu nữ so dây dạo khúc giữa trăng thanh mà sao lòng ta bồi hồi đến vậy? Bỗng dưng ngồi bật dậy nghe lại mấy bài nhạc cổ, suốt một đêm tiếng đàn cứ vương vấn hoài… Ta say với Nam Xuân, nhớ thương với Tứ Đại Óan, buồn với Văn Thiên Tường và sầu biết bao với tình Vọng Cổ. Khuya xuống. Mây lan. Vầng trăng dường như vẫn còn thắp mộng cho nỗi niềm của những tri âm tìm về mấy thuở. Cái thuở ai đã dệt ngẩn ngơ cung đàn cho lòng người mộ điệu cứ hoài vọng muốn sẻ chia.

Ôi một tiếng tơ!

Em đã mang hồn của ta đi đâu mà ta gọi mãi vẫn chưa thấy bóng? Rồi hồn ta đi lang thang trong tiếng nhạc của em, chìm vào cuộc lữ hành nghìn năm có một, chỉ một đêm nay thôi được tận hưởng phút giây diệu kỳ trên cánh con nhạn trời đang lượn giữa ta và em. Thương làm sao em ơi!

Đàn cho ta nghe, tiếng thập lục huyền cầm của em không lời mà ý tuôn dào dạt. Em muốn nói với ta những gì? Đôi tay em gửi hết cõi lòng trên mười sáu dây, để yên thì tưởng như vô tư lự, mà nhấn vào em đổ lệ thấm áo ta. Em rung bao nhiêu câu cho đủ để cuộc nhân sinh biết vui, biết khổ, biết sầu, biết ray rứt thở dài? Ta hỏi vầng trăng có nghe câu rao của em không?- Có! Ánh trăng rơi đầy trên mái nhà rồi đấy em!- Ta hỏi ngọn gió lãng du có quay cuồng bởi tiếng rung sâu tận hồn người của em không?- Có! Gió ngả nghiêng làm mây bay không tìm được đường về nữa, đang khóc than ở mãi chốn nào- Ta hỏi ta có bàng hòang mấy nỗi khi em kéo nhẹ mười sáu dây thành một chuỗi cười không? Trời ơi! Ta say không còn biết gì nữa hỡi em! Nhạc lòng em khéo đưa tâm ta đến tận vô cùng! Ta hạnh phúc quá, ta chỉ biết nhắm mắt lại để cảm giác hạnh phúc đó không bay đi mất mà bên cạnh ta suốt đời! Em hiểu không em?

“ta đã say rồi một tiếng tranh
và say vóc liễu khuất sau mành
ai đem cung nhớ gieo vào nhạc
khiến lòng ngơ ngẩn giữa trăng thanh?...”

Động lòng bởi tiếng tơ của em, ta cũng so dây nối nhịp để hòa câu hạnh ngộ. “Ai tri âm đó mặn mà với ai” phải không em? Tiếng lòng đồng điệu hay tình người đồng điệu? Có lẽ ta tìm thấy cả hai. Bấy lâu ta nhớ một tiếng cầm, nay tương phùng em như được sống lại khoảnh khắc tuyệt mỹ của đời người, thử hỏi làm sao ta không dâng đầy xúc cảm? Ai đã buộc chặt mối tơ tình vào kiếp trăm năm của ta để giờ cứ nghe một điệu đàn là ta lại thương mến khôn nguôi? Xin em cứ kéo dài tiếng đàn huyền diệu ấy cho suy tư của ta có bến dừng chân, sau những đua chen ở cõi phong trần…

Ta quen em tự bao giờ mà sao cứ thấy em đi mãi trong ta như dòng máu nóng đang quyện chảy trong cơ thể? Tơ đàn kết chặt nỗi niềm đêm nay ư em?

“Mười sáu dây, khúc não nùng
Năm cung cánh nhạn tương phùng áng thơ
Tri âm thi nhạc bao giờ?
Canh dài đếm mộng lững lờ ánh trăng...”

Cánh cửa sổ đang mở để hơi nhạc bay vào vô biên với gió mây. Em tạ từ ta, ôm tình đàn, tình thơ bước nhẹ ra khỏi giấc mơ tuyệt đẹp. Ta ôm sầu tiếc cả một đêm trường. Em đã đi rồi sao em ơi? Hẹn em một lúc nào ta lại tái ngộ nhau, chỉ mong em đừng quên mộng hồn ta thôi, em nhé!

“Đêm trăng hoài tưởng bóng hình
Phím tơ tay ngọc chút tình gửi trao...”

Nguyễn Hòang Khánh Vân - Đêm trăng Saigon 2006

TẤM GƯƠNG SÁNG CHO LỚP TRẺ

Vừa qua, trong chương trình ca múa nhạc Hoa Quê Hương lần thứ 20 do CLB.Tiếng Hát Quê Hương biểu diễn đã có một hình ảnh gây không ít xúc động cho khán giả và cả những người thực hiện chương trình. Bên cạnh những mái đầu xanh góp phần làm cho không khí văn nghệ thêm tươi trẻ, người ta còn bắt gặp sự xuất hiện của một mái đầu đã nhuộm màu sương tuyết trên bục nhận chứng chỉ lên lớp. Bà chính là Hoàng Trang- học viên lớp đàn bầu- tuổi đời năm nay đã gần 80... (Xem tiếp)

Tin & bài: Nguyễn Hoàng Khánh Vân

I was Mrs. Thuy Hoan's little pupil in the years of 78-79. That was the time when the living condition was very difficult in Vietnam. Mrs. Thuy Hoan's house was in a small lane near the Chi Hoa prison. On the tiny and hot top wooden floor, about 20 children at different ages learned to play the musical instruments with their musical teacher. In my memory, Mrs. Thuy Hoan was dedicated, thin, strict and whole-hearted. At that time, learning music seemed to be tiring and unreasonable. But it always brought me a feeling of happiness, because I found music interesting, because she was very close and gentle, and I had 2 pretty teachers of my age, her daughters: Hai Yen and Hai Phuong. MORE...

Traditional music is of great value in the world

Musician-Eminent Educator Pham Thuy Hoan, Gold Medalist and Best Honor Graduate at Saigon School of Music and Drama (1962-1963), Chairwoman of "The Songs of the Native Land" troupe. The interview between Ha Dinh Nguyen, from Thanh Nien journal, and Pham Thuy Hoan about the traditional music. MORE...

25 năm đàn cò trắng bay xa

"Students are my companion on the way of music" SAID MUSICIAN, EMINENT TEACHER PHAM THUY HOAN

Âm Nhạc Dân Tộc đã giữ tôi ở lại

Giao lưu "Nét đẹp trong tiếng đàn Kayagum Hàn Quốc và Đàn Tranh Việt Nam.

GSTSTrần Văn Khê: nhà dân tộc nhạc học lớn của dân tộc Việt Nam

Hai Thac Si Am Nhac Dan Toc (bao Thanh Nien)