Ghé Hà Nội, nghe ca trù...

Minh Hiền

Ở Hà Nội có nhiều nơi giải trí cho du khách. Bên cạnh những chương trình ca nhạc - thời trang ồn ào hay phim ảnh ngoại giật gân, còn có một số điểm sinh hoạt văn hoá tao nhã. Bích Câu Đạo Quán - gần Văn Miếu Quốc Tử Giám - là một nơi như vậy.
quần thể kiến trúc Bích Câu Đạo Quán vẫn như thuở nào. Chương trình ca trù bắt đầu. Tiếng đàn thử dây đầy sự gọi mời. Im lặng. Có tiếng cô gái thánh thót. Tưởng ai, vẫn cô Lê Thị Bạch Vân - một "tín đồ" bấy lâu say đắm với ca trù. Người tri kỷ phần lớn cao niên. Một số là lứa trẻ. Một số khác là người ngoại quốc. Tất cả ngồi xếp bằng trên chiếu hoa, nghe hát. Khách được mời trà, mời trầu hoặc chút rượu trắng đựng trong những cái chén cỡ hạt mít. Chan hoà một vẻ bình dị, gần gũi, thoát tục, khác xa cảnh ồn ã thương trường phía ngoài phố.

Ngày xưa, ca trù hay là thế, mà nhiều người lại gọi bằng cái tên chẳng mấy nhã là hát "cô đầu". Nào mấy ai biết, ca trù đã là thú chơi thanh tao của người chốn kinh thành một thuở? Có lẽ, cũng mấy ai biết, đi nghe ca trù rằng chỉ để thưởng thức đào nương hát những bài thơ hay của cố nhân hoặc của chính mình soạn ra theo làn điệu cổ cố định. Mà ca trù là thể loại nghệ thuật hết sức phức tạp, đòi hỏi đào hát phải luôn luyện giọng, sao cho khi hát phải tròn vành, rõ chữ. Và hát phải sao cho đài các, lịch sự, tài tình, toát lên phong thái vừa kín đáo, vừa đoan trang, qua tiếng hát có thể gửi gắm cả những nỗi niềm của mình...

Tiếng đàn đáy bỗng chợt bừng vang khán phòng. Tiếng "tom chát" của một bác đầu bạc lảnh lót cầm chầu. Lần lượt. Bạch Vân và những đồng nghiệp của mình cất tiếng, gửi tới khán giả - những tao nhân mặc khách đương thời chùm ca trù có lời thơ của Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Khuyến, Chu Mạnh Trinh, Cao Bá Quát, Nguyễn Thượng Hiền... Những lời thơ cổ của những người thiên cổ, nghe xa xôi, mà vẫn như nói hộ cõi lòng người muôn phương đương đại, với những chuyện tình yêu, tình người, đậm chất nhân văn. Gương mặt những khán giả đầy ngâm ngợi, mà cũng vừa lan toả sự chia sẻ. Gương mặt các bậc khán giả cao niên như dội nhớ những kỷ niệm thiếu thời. Gương mặt lớp người xem trẻ như dãn thêm ra, chiêm nghiệm, khám phá. Giọng hát ca sĩ trẻ mà vẫn toát lên sự ý nhị, hào hoa, như ẩn hiện trong không gian chất phù vân kinh thành một thuở, như phóng khoáng vượt thoát cái chật hẹp của kiến trúc để ấp ôm những đoá hoa sói, hoa ngâu ngoài sân đang rung rinh trong nắng, gió thu...

Nhưng rồi, như đời người, thời gian cũng có khung hạn của nó. Buổi trình diễn ca trù cũng đến hồi kết, với những vấn vương khôn tả. Nếu bạn chưa một lần nghe ca trù, xin bạn hãy dành thời gian đến Bích Câu Đạo Quán để thưởng thức một nét văn đất kinh kỳ...